گروه خدمات ویژه كتابداری
گروه خدمات ویژه كتابداری به عنوان یكی از بخشهای شورای كتاب كودك، به منظور شناخت، معرفی، تولید، مناسب سازی و ارائه آثار مناسب برای كودكان و نوجوانان با نیازهای ویژه فعالیت میكند. این نیاز یا در گزینش و مناسب سازی از میان كتابهای موجود در بازار نشر است یا تولید كتابهایی خاص و هماهنگ با نوع نیاز مخاطبان را شامل میشود.اهداف :
- توجه به نقش كتاب در همسازی كودك ویژه با جریان زندگی
- ایجاد انگیزه و كشش برای مطالعه
- سهولت دستیابی به كتاب و اطلاعات
- یكسان سازی محیطهای آموزشی و مطالعاتی برای كودكان با ویژگیهای گوناگون
- معرفی كتابهای برگزیده برای كودكان ویژه
- معرفی چهره كودك معلول در ادبیات
- بررسی مناسبسازی وتولید منابع كتابخانهای برای كودكان و نوجوانان با نیازهای ویژه
۱- بررسی و گزینش نمونههای مناسب از بین ادبیات منتشر شدهزیر مجموعههای گروه خدمات ویژه كتابداری عبارتند از :
۲- مناسب سازی آثار منتشر شده ،
۳- آفرینش نمونههای مناسب
۱- كتاب و كودك نابینا
- كتاب های حسی ـ لمسی۲- كتاب و كودك كم توان ذهنی
- كتاب گویا
- كتاب بریل
۳- كتاب و كودك ناشنوا
۴- كتاب و كودك بیمار
۵- كتاب و كودك محروم اجتماعی
كتاب و كودك نابینا
كتابهای حسی ـ لمسی
در سال ۱۳۷۰ پس از پیشنهاد طرح كتابهای حسی ـ لمسی به هیات مدیره جلسهای برای معرفی وارائه این طرح برای اعضاء شورا برگزارشد كه منجر به تهیه كتاب گل یا پوچ، شد.در سال ۱۳۷۲ پس از برگزاری كارگاه ساخت كتابهای لمسی در مركز نابینایان خزانه و سپس ارائه این طرح به دانشكده هنر الزهرا، ۱۵ كتاب لمسی با كمك دانشجویان ساخته شد.
پس از آن در سالهای ۱۳۷۵-۱۳۷۱كارگاه ساخت كتابهای لمسی در شورا و موسسه پژوهشی كودكان دنیا برگزار شد و پس از آن جلسات رسمی كتابهای حسی ـ لمسی ادامه یافت. در سال ۱۳۷۹دو عنوان كتاب برای طرح آكندن اینترنشنال و در سال ۱۳۸۰ ده عنوان كتاب برای طرح یونیسف تهیه شد.
كتاب گل یا پوچ (زهرا فرمانی ، مهین محجوبی، ۱۹۹۹)
در فهرست كتابهای برگزیده برای كودكان و نوجوانان معلول IBBY ۱۹۹۹ و كتابهای نخ و سوزن (فریبا كیهانی ، ۲۰۰۰) و خانه پیرزن (فریبا كیهانی، ۲۰۰۰) در فهرست سال ۲۰۰۱ آمده است. هماهنگ كننده فعالیتهای گروه تا پایان سال ۱۳۸۰ خانم زهرا فرمانی بوده است.
كتابهای گویا
كتاب گویا یكی از ابزارهایی است كه سهولت دسترسی به اطلاعات را برای افرادی كه بیناییاشان با مشكل روبروست ، فراهم میسازد. این وسیله در سالهای اخیر و پیشرفت وسایل سمعی ـ بصری به عنوان رسانهای چند منظوره در خدمت اطلاعرسانی و ترویج فرهنگ مطالعاتی برای عموم افراد و به ویژه نابینایان قرار دارد. گروه كتاب گویا با هدف ارائه ادبیات مناسب كودك و نوجوان از طریق تولید كتاب گویا در سال ۱۳۷۳ تشكیل شد.پیشینه تشكیل این گروه به اولین گردهمایی دانشجویان نابینا در سال ۱۳۷۳ در دانشكده علوم تربیتی و افزودن درس خدمات ویژه كتابداری توسط خانم نوش آفرین انصاری برمیگردد، و بعد از آن نیز خانم ثریا قزلایاغ با ترجمه دستور العمل ضبط كتاب گویا راه را برای پیشبرد اهداف گروه هموار كردند.
انتخاب آثار مناسب برای گویا شدن، آموزش فن بیان و صداسازی برای داوطلبان، آموزش ضبط كتاب گویا نحوه انتخاب موسیقی مناسب برای متن، انتخاب صدای مناسب برای متون مختلف داستانی، ارتباط با استودیوهای ضبط صدا، نظارت در امر ضبط، ارتباط با صاحبان آثار و ناشران برای رعایت حقوق صاحب اثر، ارتباط با نویسندگان و مترجمان برای حضور در استودیو و ضبط صدای آنان، ارتباط با مركز نابینایان رودكی برای تایید استانداردهای رعایت شده، استفاده از مشاوران نابینا در گروه، ارتباط با مراكز و مدارس نابینایان، ارائه خدمات كتابخانهای به كتابخانههای نابینایان، گویا كردن ۱۲۰ عنوان كتاب در طرح كتابخانه فراگیر (۱)، گویا كردن ۱۰ عنوان كتاب در طرح آكندن اینترنشنال برای پناهندگان افغان، تدوین كتابشناسی كتابهای گویا و بریل، تهیه بروشور گروه، راه اندازی كتابخانه نابینایان حضرت عبدالعظیم، تجهیز كتابخانه نابینایان موسسه خیریه شب چراغ شیراز، تجهیز ۵ كتابخانه سیار یونیسف با كتابهای گویا، تكثیر و ارسال كتابهای گویا برای مراكز فرهنگی مدارس ایرانی خارج از كشور.
برگزاری كارگاههای آموزشی گوناگون در شورا، حضور در كارگاه آموزش كتابداری به كتابداران كتابخانه فراگیر، حضور در سمینار مخاطب شناسی كانون پرورش فكری، حضور در سمینار اولین نمایشگاه اطلاع رسانی با عنوان كتاب برای همه، گویا گردن متون درسی برای دانشجویان، ... از جمله فعالیتهای این گروه است. خانم منصوره شجاعی مسئولیت هماهنگی فعالیتهای گروه كتابهای گویا را برعهده دارند.
كتاب و كودك كم توان ذهنی
پیشینه تشكیل این گروه به سال ۱۳۶۷ و شكل گیری گروه كتاب برای كودك معلول به سرپرستی خانم نسریندخت عمادخراسانی بر میگردد. حاصل كار این گروه تهیه كتاب پارچهای قصه یك تخم مرغ (زهرا فرمانی، ۱۳۶۸) بود. پس از آن فعالیت گروه متوقف شد تا اینكه در سال ۱۳۷۵ با هماهنگی آقای مسعود ناصری فعالیت كتابخوانی و قصهگویی با كودكان كم توان ذهنی در مدرسه بهشت آغاز شد. كه ضرورت استفاده از تجربیات متخصصان دیگر را نیز ایجاد كرد. سپس خانم دكتر طلعت كاویانپور جلسات گستردهتری را با والدین كودكان كم توان ذهنی برگزار كردند و استفاده از كتابهای پارچهای، لمسی، ویدیویی به عنوان ضرورتی در ادامه كار گروه مطرح شد.قصهگویی در مدارس، تجهیز كتابخانه مدارس، همكاری با انجمن حمایت از كودكان كم توان ذهنی، شركت در سمینارها، مطالعه و بررسی كتابهای داستانی و گزینش آنها، تهیه بروشورهای راهنما، مشاوره و راهنمایی معلمان از جمله فعالیتهای گروه بوده است.
كتاب و كودك بیمار
گروه كتاب و كودك بیمار به منظور تلطیف موقعیت سخت كودكان بیمار از طریق كتابخوانی و قصهگویی در سال ۱۳۷۵ با هماهنگی خانم مریم احمدی آغاز به كار كرد. این گروه با مجموعهای از كتابهای مناسب برای كودك بیمار به صورت كتابخوانان سیار وارد بیمارستانها شد و با كمك مددكاران به ایجاد كتابخانههای كودك بیمارستان همت گمارد و كتابخوانی و قصهگویی برای كودكان را فعالیت اصلی خود دانست. بیمارستانهای تحت پوشش این گروه، بیمارستان كودكان علی اصغر، بیمارستان امام خمینی و بیمارستان قلب است.كتاب و كودك ناشنوا
گروه كتاب و كودك ناشنوا با كسب تجربههای بسیار و همراه با كودكان ناشنوا دریافت كه این كودكان به علت محدودیت در خزانه واژگان، اختلال در صرف و نحو زبان و عدم درك كامل مطالب كتاب، از مطالعه دوری میكنند. پس در سال ۱۳۷۵ با هماهنگی خانمها فرحناز ناصری و ربابه گوهری، در جهت رسیدن به اهداف زیر آغاز به كار كرد :- ایجاد انگیزه و كشش در كودكان برای كتابخوانیفعالیت این گروه با تهیه كتاب ، فیلم ویدیویی بابا برفی (جبار باغچهبان) آغاز شد. مناسب سازی كتابها و تهیه پانویس و واژهنامه برای كتابهای مناسب، اجرای طرح خورجین كتاب در چند مدرسه تهیه دو نمونه كتاب ویدیویی به زبان اشاره، و تهیه سی و هفت كتاب ویدیویی به زبان اشاره همراه با لب خوانی و روشی ارتباط كلی برای طرح كتابخانه فراگیر، تهیه پانزده عنوان كتاب درشت نویسی شده، همكاری در تدوین كتابشناسی كتابهای ویدیویی، برگزاری كارگاه قصهگویی به زبان اشاره در شورا، شركت در كارگاه آموزش كتابداران كتابخانه فراگیر، مشاوره و راهنمایی معلمان، و بهسازی كتابخانههای مدارس از جمله فعالیتهایی است كه گروه انجام داده است.
- كمك به استقلال در كتابخوانی
- شناخت و درك واژهها و مفاهیم ساده و پیچیده
- ایجاد احساس خودباوری و اعتماد به نفس در كودك ناشنوا
فعالیتهای گروه خدمات ویژه كتابداری عبارتند از :
- پروژه یونیسف كتابخانههای فراگیر، ۸۰-۱۳۷۹.در سال ۱۳۷۹در پی طرح مشترك شورای كتاب كودك، یونیسف، كانون پرورش فكری كودكان و سازمان بهزیستی، كتابخانهای تحت عنوان كتابخانه فراگیر با هدف همسان سازی محیط مطالعاتیوآموزشی برای همه كودكان باویژگیهایگوناگون تاسیسشد.
- پروژه آكندن اینترنشنال (تهیه ۷۰ نسخه كتاب گویا و حسی ـ لمسی)، ۱۳۷۹.
- پروژه یونیسف “فراخوان برای بهترینداستان باشخصیت كودك معلول” ، ۱۳۸۱.
- همكاری با انجمن نابینایان عصای سفید .
- برگزاری جلسات مشورتی با سازمان استثنایی در تهیه كتابهای درسی .
- ارسال دو كتاب تصویری ـ لمسی به نمایشگاه بین المللی تصویرگران كتاب كودك.
- برگزاری سمینار ”كتاب برای همه“ در نمایشگاه بین المللی كتاب سال ۱۳۷۷.
- برگزاری نمایشگاههای گوناگون درنمایشگاه بین المللی تصویرگران كتاب كودك (۱۳۶۸)، دانشگاه بهزیستی (۱۳۷۳)، فرهنگسرای اندیشه (۱۳۷۴)، موسسه پژوهشی كودكان دنیا (۱۳۷۸)، انجمن آثار و مفاخر (۱۳۷۹). كتاب برای همه : نمایشگاه بین المللی كتاب ۱۳۷۷.
- برگزاری كارگاههایی در مركز نابینایان خزانه (۱۳۷۳)، سازمان آموزش استثنایی آموزش و پرورش (۱۳۷۳)، دانشگاه الزهرا (۱۳۷۳)، دانشگاه بهزیستی، آموزش و پرورش پیش از دبستان كودكان نابینا (۱۳۷۶)، موسسه پژوهشی كودكان دنیا (۱۳۷۷)، دوره كتابداری برای كتابداران كتابخانه فراگیر، (۱۳۸۱).
- تهیه مجموعه كتابخانه فراگیر، (۱۳۷۸) :
در این طرح گروه خدمات ویژه كتابداری شورای كتاب كودك مسئولیت تهیه كل مجموعه این كتابخانه را به عهده داشت. كانون پرورش فكری كودكان محل كتابخانه را تامین كرد، سازمان بهزیستی مشاور تخصصی طرح بود و یونیسف حمایت كننده مالی طرح بود.
گروه ویژه موفق شد مجموعهای متشكل از ۱۲۰ عنوان كتاب گویا (از هر كدام پنج نسخه)، ۱۰۰ عنوان كتاب بریل (از هر كدام پنج نسخه)، ۱۰۰ عنوان كتاب مناسب سازی شده (از هر كدام پنج نسخه)، ۱۵ عنوان كتاب حسی ـ لمسی (از هر كدام پنج نسخه)، ۵۰ عنوان كتاب ویدیویی (از هر كدام پنج نسخه) تهیه كند و كتابشناسیهای مربوط به هر یك از آثار را نیز طبق استانداردهای كتابداری تدوین و در اختیار كتابخانه فراگیر قرار دهد. پس از اتمام طرح یك دوره آموزش كتابداری نیز برای كتابداران در محل شورای كتاب كودك برگزار شد.
این كتابخانه كه در پارك فدك واقع در میدان رسالت است، در حال حاضر مراجعان ویژه خویش را از خدمات كتابخانهای بهرهمند میسازد.
مسئولیت هماهنگی فعالیتهای گروه را تا سال ۱۳۸۲ خانم زهرا فرمانی، و از آن تاریخ به بعد خانم منصوره شجاعی برعهده دارند.
